@uzbyuksalish

Telegram

@uzbyuksalish

Ҳамкорликдан шериклик сари: Ўзбекистонда одам савдосига қарши кураш тизими қандай шаклланди?

 2026-08-27 21:39:38   |     Просмотров: 997

қарши кураш соҳасидаги тарихи ҳам оддий ҳамкорликдан бошланди.

2000-йилларнинг бошида Қирғизистондаги нодавлат ташкилотлардан бири бизга мурожаат қилиб, Ўзбекистонда одам савдоси масалалари билан шуғулланувчи ННТлар мавжуд ёки мавжуд эмаслиги ҳақида сўради.

Ўша даврда бу муаммо мамлакатимизда деярли очиқ муҳокама қилинмас эди. Изланишларимиз давомида ушбу йўналишда фаолият юритаётган бирор ташкилотни топа олмадик.

Айнан шу оддий савол биз учун катта йўлнинг бошланиш нуқтаси бўлди.

Биз муаммонинг кўламини англадик ва бу йўналишни профессионал равишда ривожлантиришга қарор қилдик.

Дастлаб, бошқа кўплаб ташкилотлар сингари, профилактикадан бошладик. Бироқ тажриба етишмас эди. Шу сабабли минтақадаги етакчи ташкилотлар — “La Strada Ukraine” ва “La Strada Moldova” билан ҳамкорлик қилдик.

Уларнинг методик материаллари ва амалий тажрибаси илк профилактика дастурларимизга асос бўлди.

Шунда биз муҳим бир нарсани англадик: ҳамкорлик, аввало, билим ва тажриба алмашинувидир.

Битта ташкилот билан муаммони ҳал қилиб бўлмайди

Фаолият кенгайгани сари яна бир ҳақиқат аён бўлди: одам савдоси каби мураккаб муаммони бир ташкилотнинг ўзи ҳал қила олмайди.

Ёшлар орасида профилактика ишларини олиб бориш учун таълим тизими билан ҳамкорлик зарур эди. Аҳоли билан ишлаш учун эса маҳалла институтлари билан яқиндан алоқалар ўрнатиш талаб қилинди.

Яъни ҳамкорлар рўйхатини биз эмас, ҳаётнинг ўзи ва амалий вазифалар белгилаб борди.

Кейинги муҳим босқич Халқаро миграция ташкилоти кўмагида Ўзбекистонда одам савдоси ва хавфсиз миграция масалаларига ихтисослашган илк “Ишонч телефони” ташкил этилиши бўлди.

Аммо телефон линияси ишга туширилишининг ўзи етарли эмасди.

Одамлар унинг мавжудлигини билиши керак эди.

Шу тариқа оммавий ахборот воситалари бизнинг навбатдаги муҳим ҳамкорларимизга айланди. Телевидение, радио, босма нашрлар, кейинчалик эса интернет-ресурслар орқали “Ишонч телефони” ҳақидаги маълумот бутун мамлакат бўйлаб тарқалди.

Бу эса биринчи марта одам савдоси муаммосига кенг жамоатчилик эътиборини жалб қилиш имконини берди.

Ахборот беришдан инсонни қутқаришгача

Дастлаб “Ишонч телефони”ни асосан хабардорликни ошириш ва профилактика воситаси сифатида кўрган эдик.

Аммо кўп ўтмай, мурожаатлар мазмуни ўзгара бошлади.

Ота-оналар, қариндошлар хорижда одам савдоси қурбонига айланган яқинларини уйга қайтаришда ёрдам сўраб мурожаат қила бошладилар.

Шунда олдимизга бутунлай янги вазифа қўйилди.

Энди гап фақат ахборот бериш ҳақида эмас, балки инсон тақдирига бевосита ёрдам кўрсатиш ҳақида борарди.

Бунинг учун давлат тузилмалари билан тизимли ҳамкорлик зарур эди.

Дастлабки давлат ҳамкорларимиз қаторида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг тегишли тузилмалари, хориждаги консуллик муассасалари ва дипломатик ваколатхоналар бўлди.

Фақат саъй-ҳаракатларни бирлаштириш орқали жабрланганларни излаш, зарур ҳужжатларни расмийлаштириш, хорижий давлатларнинг ваколатли органлари билан алоқа ўрнатиш ҳамда фуқароларни Ватанга қайтариш имконияти пайдо бўлди.

Вақт ўтиши билан бу доира кенгайди.

Прокуратура, суд, ижтимоий ҳимоя, таълим ва соғлиқни сақлаш тизимлари, дипломатик хизматлар ҳамда бошқа давлат органлари ҳам ҳамкорлик жараёнига қўшилди.

Ҳар бир янги вазифа янги ҳамкорлик шаклини талаб қилди.

Билим ҳам шериклик орқали кучаяди

Одам савдосидан жабрланганларга ёрдам кўрсатиш жараёнида яна бир жиҳат аён бўлди: амалий тажрибанинг ўзи етарли эмас.

Одам савдосининг шакллари ўзгариб борарди. Халқаро стандартлар такомиллашарди. Жабрланганларни аниқлаш ва ҳимоя қилиш бўйича янги ёндашувлар пайдо бўларди.

Демак, мутахассислар ҳам доимий равишда ўқиши ва ривожланиши керак эди.

Бу борада халқаро ҳамкорларимизнинг ҳиссаси катта бўлди.

Халқаро миграция ташкилоти (ХМТ), Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) ҳамда БМТ тизимидаги тузилмалар тренинглар, таълим дастурлари, эксперт кўмаги ва илғор халқаро тажрибаларни ўрганиш имкониятлари билан бизни қўллаб-қувватлади.

Бу билимлар фақат ташкилотимиз мутахассисларини ривожлантириш билан чекланиб қолмади.

Улар асосида методик материаллар ишлаб чиқилди, давлат органлари ходимлари, ижтимоий хизматлар мутахассислари, педагоглар, ННТ вакиллари ва бошқа профессионал гуруҳлар учун ўқув дастурлари ташкил этилди.

Шундай қилиб, олинган билимлар бир ташкилот доирасида қолмади, балки миллий тизимнинг профессионал салоҳиятини оширишга хизмат қилди.

Ҳудудий тармоқ нега зарур эди?

Фаолиятимиз ривожланар экан, яна бир жиддий муаммо пайдо бўлди.

Ташкилот ўша пайтда шаҳар мақомига эга бўлиб, фақат Тошкентда ишлаши мумкин эди. Ҳолбуки, “Ишонч телефони”га мурожаатлар деярли бутун республикадан келиб тушарди.

Масофадан туриб эса ҳар доим ҳам самарали ёрдам кўрсатишнинг иложи йўқ эди.

Жабрланган инсоннинг ўз яшаш ҳудудида ёрдам олиши муҳим эди.

Шу боис кейинги қадам Ўзбекистон ҳудудларидаги нодавлат ташкилотлар билан ҳамкорликни ривожлантириш бўлди.

Аста-секин ҳудудий ҳамкорлар тармоғи шаклланди. Улар жабрланганларни аниқлаш, дастлабки ёрдам кўрсатиш, профилактика ишларини олиб бориш ва маҳаллий давлат органлари билан ҳамкорлик қилишда муҳим роль ўйнади.

Кейинчалик айнан шу тажриба ташкилотимизнинг республика бўйлаб ҳудудий бўлимлар тармоғини шакллантиришга замин яратди.

Бугун ушбу тармоқ жабрланганларни тезкор аниқлаш, ёрдамни мувофиқлаштириш ва жойларда давлат органлари билан фуқаролик жамияти институтлари ўртасида самарали ҳамкорликни таъминлаш имконини бермоқда.

Ҳамкорликдан тизимгача

Шундай қилиб, ҳамкорлик, ўзаро фаолият ва шериклик тизими бир кунда шаклланмади.

У ҳар бир янги муаммо, ҳар бир мурожаат ва ҳар бир инсон тақдири билан бирга ривожланди.

Биз ҳеч қачон ҳамкорлар сонини кўпайтиришни ўз олдимизга алоҳида мақсад қилиб қўймаганмиз.

Шериклик айнан бирлашмасдан туриб муаммони ҳал қилиш мумкин бўлмаган жойда пайдо бўлган.

Йигирма беш йилдан ортиқ вақт ичида ташкилотимиз давлат органлари, халқаро ташкилотлар, дипломатик ваколатхоналар, таълим муассасалари, ОАВ, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва кўплаб бошқа ҳамкорлар билан барқарор алоқалар ўрнатди.

Ҳар бир шериклик ортида ўзига хос тарих, биргаликда ҳал қилинган муаммолар ва аниқ натижалар бор.

Уларнинг барчасини битта мақолада санаб чиқиш мумкин эмас.

Муҳими бошқа нарсада.

Айнан саъй-ҳаракатларнинг бирлашиши бугун Ўзбекистонда мавжуд одам савдосига қарши курашиш тизимининг шаклланишига хизмат қилди.

Бунинг ёрқин тасдиқларидан бири сифатида “Истиқболли Авлод”нинг Ўзбекистон Республикаси Сенати ҳузуридаги Одам савдосига қарши курашиш ва муносиб меҳнатни таъминлаш масалалари бўйича Миллий комиссия фаолиятида фуқаролик жамияти вакили сифатида иштирок этаётганини қайд этиш мумкин.

Бу, аввало, йиллар давомида шаклланган ишонч ва масъулиятнинг натижасидир.

Ҳақиқий шериклик нимадан бошланади?

Йигирма беш йилдан ортиқ тажрибамиз бизни оддий, аммо фундаментал хулосага олиб келди:

одам савдосига қарши самарали кураш ҳақиқий шерикликсиз мумкин эмас.

Қонунлар муҳим.

Давлат дастурлари муҳим.

Профессионал билим ва малака ҳам муҳим.

Аммо уларнинг барчаси давлат тузилмалари, фуқаролик жамияти ва халқаро ҳамкорлар ўз билимлари, имкониятлари ва масъулиятини инсонни ҳимоя қилишдек ягона мақсад йўлида бирлаштиргандагина реал натижа беради.

Биз учун шерикликнинг ҳақиқий қадри ҳам айнан шунда.

Орқага қарар эканмиз, бир нарсани аниқ тушунамиз: шу йиллар давомида эришилган натижаларнинг ҳеч бири ёлғиз қўлга киритилмаган.

Уларнинг ортида биз билан бир хил қадриятларни баҳам кўрган, бир-бирига ишонган ва энг мураккаб вазиятларда ҳам ечимни биргаликда излашга тайёр бўлган инсонлар ва ташкилотлар турибди.

Чунки ҳақиқий шериклик ўз-ўзидан пайдо бўлмайди.

У йиллар давомида биргаликдаги меҳнат, ўзаро ишонч, умумий масъулият ва амалий натижалар орқали шаклланади.

Ва айнан шундай шериклик энг мураккаб муаммолар қаршисида алоҳида ташкилотларни эмас, ягона тизимни юзага келтиради.

Нодира Каримова
“Истиқболли Авлод” ижтимоий-ахборот маркази раиси