@uzbyuksalish

Telegram

@uzbyuksalish

Футболдан ҳам улуғроқ: Ўзбекистон тарихида янги саҳифа

 2026-07-19 18:05:56   |     Просмотров: 1524

Бугунги дунёда футбол шунчаки спорт эмас. У миллионлаб инсонларни бирлаштирадиган, давлатларни дунёга танитадиган ва халқларнинг кайфиятига таъсир кўрсатадиган улкан ижтимоий ҳодисага айланган. Баъзан футбол майдонида эришилган битта ғалаба мамлакат ҳақида йиллар давомида шаклланадиган тасаввурни бир неча кун ичида ўзгартириши мумкин. Ўзбекистон миллий терма жамоасининг тарихда илк бор футбол бўйича жаҳон чемпионатига чиқиши ҳам айнан шундай воқеа бўлди.

Бу оддий спорт натижаси эмас. Бу — узоқ йиллар кутилган орзунинг рўёбга чиқиши, миллий футбол тарихида янги саҳифанинг очилиши ва Ўзбекистоннинг дунё спорт майдонидаги ўрни мустаҳкамланаётганининг ёрқин ифодасидир.

Энг муҳими, мустақил Ўзбекистон тарихида илк бор мамлакатимиз дунёдаги энг йирик футбол мусобақасида ўзини намоён этиш имкониятига эга бўлди.

Демак, гап фақат футбол ҳақида эмас.

Гап — миллий ғурур, халқаро нуфуз, инсон капитали, ёшларнинг имкониятлари ва мамлакатнинг замонавий қиёфаси ҳақида бормоқда.

Мустақилликнинг 35 йиллигига муносиб тарихий натижа

Мазкур тарихий воқеа Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 35 йиллигини нишонлашга тайёргарлик даври билан бир вақтга тўғри келгани унга янада чуқур рамзий маъно бағишлайди.

Тарих учун 35 йил жуда катта давр эмас. Бироқ шу қисқа вақт ичида Ўзбекистон иқтисодиёт, таълим, илм-фан, маданият, ёшлар сиёсати ва спорт соҳаларида сезиларли ўзгаришларни бошдан кечирди.

Шу нуқтайи назардан қараганда, миллий терма жамоанинг жаҳон чемпионатига йўл олиши тасодифий муваффақият эмас. Аксинча, бу — ёшларни қўллаб-қувватлаш, спорт инфратузилмасини ривожлантириш, профессионал спортчиларни тайёрлаш ва инсон салоҳиятига сармоя киритиш сиёсатининг мантиқий натижасидир.

Албатта, футбол майдонидаги муваффақиятни фақат бир омил билан изоҳлаб бўлмайди. Бунинг ортида мураббийлар меҳнати, футболчиларнинг матонати, ёшлар футболи тизими, мухлисларнинг ишончи ва давлат томонидан яратилган имкониятлар турибди.

Бироқ натижа аниқ: Ўзбекистон жаҳон футбол харитасига чиқди.

Спорт — замонавий дипломатиянинг кучли воситаси

Бугунги халқаро муносабатларда давлатларнинг нуфузи фақат иқтисодий қудрат, табиий бойликлар ёки сиёсий таъсир билан белгиланмайди. Мамлакатлар ўз маданияти, санъати, илм-фани ва спортдаги ютуқлари орқали ҳам дунёга танилади.

Шу сабабли спорт тобора кўпроқ жамоатчилик дипломатияси ва давлатнинг “юмшоқ кучи” воситасига айланмоқда.

Йирик халқаро мусобақаларда миллий терма жамоанинг иштироки мамлакат номини миллионлаб инсонларга танитади. Футболчилар эса айрим ҳолларда элчилар ва дипломатлар бажара олмайдиган вазифани бажаради: улар мамлакат ҳақида илиқ таассурот уйғотади, унинг байроғи ва рамзларини бутун дунёга намойиш этади.

Айниқса, футбол каби глобал спорт турида иштирок этиш давлатнинг халқаро танилиш даражасини кескин оширади. Чунки жаҳон чемпионатини нафақат доимий футбол мухлислари, балки турли ёш, миллат ва ижтимоий қатлам вакиллари ҳам кузатади.

Шу маънода, Ўзбекистон терма жамоасининг жаҳон чемпионатига чиқиши — мамлакатнинг халқаро имижини мустаҳкамлаш учун ноёб имкониятдир.

Бу имконият футбол майдонидаги 90 дақиқа билан чекланмайди. У туризм, маданият, иқтисодий ҳамкорлик, инвестициявий жозибадорлик ва халқаро алоқаларга ҳам билвосита таъсир кўрсатиши мумкин.

382 миллионлик эҳтимолий аудитория нимани англатади?

Хорижий спорт нашрларида эълон қилинган айрим баҳоларга кўра, Ўзбекистон миллий терма жамоасининг эҳтимолий мухлислар аудиторияси 382 миллион кишига етиши мумкин.

Бу аудитория фақат Ўзбекистон аҳолиси билан чекланмайди. Унга Марказий Осиё давлатлари, туркий дунё, МДҲ мамлакатлари аҳолиси ҳамда хорижда яшаётган ватандошларимиз киритилади.

Албатта, бу рақамни мутлақ ва ўзгармас кўрсаткич сифатида эмас, балки Ўзбекистон футболига бўлган эҳтимолий халқаро қизиқишнинг кўлами сифатида тушуниш тўғрироқ.

Аммо шунинг ўзиёқ муҳим ҳақиқатни кўрсатади: Ўзбекистон терма жамоасининг муваффақияти фақат бир мамлакат доирасидаги воқеа бўлиб қолмади.

У бутун Марказий Осиё учун катта спорт ҳодисасига айланди.

Дарҳақиқат, минтақа давлатларини кўп асрлик тарих, муштарак маданият, ўхшаш қадриятлар ва яқин инсоний алоқалар боғлаб туради. Шу боис бир мамлакатнинг спортдаги ютуғи кўпинча қўшни халқлар томонидан ҳам самимий қабул қилинади.

Ўзбекистоннинг жаҳон чемпионатига чиқиши ҳам минтақада умумий қувонч ва ўзаро фахр туйғусини кучайтирди.

Элдор Шомуродов — бир авлод орзусининг тимсоли

Мазкур тарихий йўлда миллий терма жамоа сардори Элдор Шомуродов алоҳида ўрин эгаллайди.

У бугун шунчаки жамоа ҳужумчиси ёки сардори эмас. Элдор Шомуродов — замонавий ўзбек футболининг энг таниқли вакилларидан бири, ёш футболчилар учун намуна ва катта мақсадларга эришиш мумкинлигини кўрсатган спортчидир.

У миллий терма жамоа сафида 90 та учрашувда 44 та гол уриб, ўзбек футболи тарихидаги энг яхши тўпурар сифатида қайд этилган.

Аммо рақамлар унинг жамоа учун аҳамиятини тўлиқ очиб бера олмайди.

Сардорлик — фақат майдонга биринчи бўлиб чиқиш ёки қўлда боғич билан ўйнаш эмас. Сардор жамоанинг руҳий таянчи, энг оғир вазиятларда масъулиятни ўз зиммасига оладиган ва бошқаларни ортидан эргаштира оладиган етакчидир.

Айнан Элдор Шомуродов сардорлигида Ўзбекистон терма жамоаси кўп ўн йиллардан буён кутилган мақсадга эришди.

Шу жиҳатдан, унинг номи нафақат футбол статистикаси, балки Ўзбекистон спорт тарихининг муҳим саҳифаси билан боғланди.

Бир голнинг халқаро эътирофи

Ўзбекистонлик футболчиларнинг индивидуал маҳорати ҳам халқаро миқёсда эътироф этилгани алоҳида аҳамиятга эга.

Элдор Шомуродовнинг Конго Демократик Республикаси терма жамоаси дарвозасига урган голи ФИФА расмий сайтида ўтказилган овоз бериш якунларига кўра, гуруҳ босқичининг энг чиройли голи деб топилди. У 36 фоиз овоз олиб, жаҳон футболининг таниқли юлдузлари томонидан урилган голларни ортда қолдирди.

Бир қарашда, бу турнир доирасидаги навбатдаги индивидуал мукофотдек туюлиши мумкин.

Аслида эса унинг рамзий аҳамияти анча катта.

Чунки жаҳон чемпионати каби кучли рақобат ҳукм сурадиган майдонда ўзбекистонлик футболчининг голи дунё мухлислари томонидан энг яхши деб топилиши — миллий футболимизнинг халқаро даражада эътироф этилаётганини англатади.

Демак, Ўзбекистон турнирда шунчаки иштирок этиб қолмади. У ўз ўйини, футболчилари ва ёрқин лаҳзалари билан жаҳон футболи хотирасида из қолдира олди.

Марказий Осиёни бирлаштирган муваффақият

Сўнгги йилларда Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорликнинг янги муҳити шаклланмоқда. Давлатлар ўртасида сиёсий мулоқот фаоллашиб, иқтисодий, транспорт, таълим ва маданий лойиҳалар ривожланмоқда.

Бундай шароитда спорт ҳам халқларни яқинлаштирувчи муҳим майдонга айланмоқда.

Ўзбекистон терма жамоаси учун қўшни давлатлар аҳолиси, туркий халқлар вакиллари ва хорижда истиқомат қилаётган кўплаб ватандошларимизнинг мухлислик қилгани бежиз эмас.

Чунки спортда ҳиссиётлар табиий ва самимий бўлади. Мухлис жамоани қўллаб-қувватлашдан олдин узоқ сиёсий таҳлил қилмайди. У футболчиларнинг ҳаракати, кураши ва ғалабага бўлган ишончини кўради.

Шу боис футбол баъзан расмий баёнотлар, сиёсий учрашувлар ёки дипломатик ташаббуслардан ҳам тезроқ халқларни бирлаштириши мумкин.

Миллий терма жамоа атрофида шаклланган бундай бирдамлик Марказий Осиёнинг умумий спорт руҳи ва минтақавий ўзлигини янада мустаҳкамлайди.

Бу эса келгусида қўшма спорт лойиҳалари, ёшлар алмашинуви, минтақавий мусобақалар ва футбол инфратузилмасини биргаликда ривожлантириш учун ҳам янги имкониятлар яратиши мумкин.

Давлатни дунёга унинг инсонлари танитади

Бугунги кунда мамлакатнинг халқаро нуфузи кўп жиҳатдан унинг фуқаролари эришаётган натижалар билан белгиланади.

Давлатни дунёга фақат сиёсий раҳбарлар ёки расмий делегациялар танитмайди. Уни олимлар, санъаткорлар, шифокорлар, тадбиркорлар, ёш истеъдодлар ва спортчилар ҳам намоён этади.

Шу маънода, инсон капитали миллий рақобатбардошликнинг асосий омилларидан бирига айланди.

Спортдаги ғалаба эса инсон салоҳиятининг энг ёрқин ва таъсирчан намойишларидан биридир. Чунки миллионлаб ёшлар спортчининг ютуғини кўриб, ўз келажагини тасаввур қилади.

Бугун Ўзбекистоннинг чекка ҳудудларидаги бир бола Элдор Шомуродов ёки миллий терма жамоанинг бошқа футболчиларини кўриб, катта футболни орзу қилиши мумкин.

Эртага эса айнан шу орзу янги чемпион, янги рекорд ёки янги тарихий ғалабага айланиши эҳтимолдан холи эмас.

Шу сабабли жаҳон чемпионатига чиқишнинг энг муҳим натижаси фақат турнирдаги иштирок эмас. Унинг энг катта қиймати — янги авлодга бераётган ишонч ва илҳомдир.

Бу чўққи эмас, янги йўлнинг бошланиши

Албатта, жаҳон чемпионатига чиқиш улкан натижа. Бироқ бу билан барча мақсадларга эришилди, деб бўлмайди.

Аксинча, тарихий муваффақият янги вазифаларни ҳам кун тартибига олиб чиқади.

Энди болалар ва ўсмирлар футболини янада ривожлантириш, профессионал клублар фаолиятини кучайтириш, замонавий мураббийлар мактабини шакллантириш ва истеъдодли ёшларни тизимли қўллаб-қувватлаш зарур.

Шунингдек, футбол инфратузилмасининг фақат йирик шаҳарларда эмас, балки барча ҳудудларда ривожланиши муҳим. Чунки катта истеъдод қаерда туғилишини олдиндан билиб бўлмайди.

Баъзан келажак чемпиони замонавий стадионда эмас, оддий маҳалла майдончасида илк қадамларини ташлайди.

Демак, тарихий натижани барқарор тизимга айлантириш учун бугунги муваффақиятдан тўғри хулоса чиқариш лозим.

Хулоса ўрнида

Ўзбекистон миллий терма жамоасининг жаҳон чемпионатига чиқиши — футболдан ҳам улуғроқ воқеадир.

Бу муваффақият халқнинг кўп йиллик орзуси, футболчиларнинг машаққатли меҳнати ва мамлакатнинг халқаро майдондаги янги қиёфаси билан боғлиқ.

У Ўзбекистон байроғини жаҳон стадионларига олиб чиқди, миллионлаб инсонларни ягона мақсад атрофида бирлаштирди ва янги авлодга катта орзу қилиш мумкинлигини кўрсатди.

Энг асосийси, бу воқеа мамлакатнинг дунёга фақат иқтисодий ёки сиёсий ислоҳотлар орқали эмас, балки ўз инсонлари, истеъдодлари ва ғалабалари орқали ҳам танилаётганини намоён этди.

Шу нуқтайи назардан қараганда, жаҳон чемпионатига чиқиш якуний манзил эмас.

Бу — янги масъулият, янги имкониятлар ва янги марралар сари қўйилган илк катта қадамдир.

Чунки бугун гувоҳи бўлганимиз тарих, аслида, эндигина бошланмоқда.

Зулфия Толибовна Ҳамидова
сиёсий фанлар номзоди, доцент
Cентрал Асиан Университй департаменти раҳбари